INFOLINIA: +48 535 882 478 / (12) 307 01 76

Prawo cywilne

Upadłość konsumencka

Upadłość konsumencka jest postępowaniem sądowym przewidzianym dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (konsumentów), którzy stali się niewypłacalni. Niewypłacalność to stan, w którym dłużnik nie jest w stanie wykonywać swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych – np.: nie ma pieniędzy na jednoczesny zakup środków codziennego użytku oraz spłatę wierzytelności. Upadłość konsumencka ma dwie zasadnicze funkcje:

oddłużeniową – gdyż po jej orzeczeniu następuje umorzenie całości lub części długów konsumenta w stosunku do jego wierzycieli, których konsument nie jest, ani nie będzie w stanie zapłacić,
windykacyjną – polegającą na częściowej spłacie wierzycieli wg. ustalonego planu.
Upadłość konsumencka umożliwia niejako kasację długów. Prowadzi ona do likwidacji zobowiązań, które powstały przed dniem ogłoszenia upadłości i nie zostały zaspokojone w inny sposób. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest również oddłużenie konsumenta bez wykonywania planu spłaty. Warunkiem skorzystania z upadłości konieczne jest jednak stwierdzenie, że dłużnik zarówno przed ogłoszeniem upadłości jak i w toku postępowania działa uczciwie i zgodnie z prawem. Nie uzyska ogłoszenia upadłości, ani oddłużenia ten, kto doprowadził do swojej niewypłacalności umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, a także ten kto ukrywał majątek względem wierzycieli.

Cały proces orzekania o upadłości konsumenckiej rozpoczyna złożenie odpowiedniego wniosku. Od 1 stycznia 2016 r. wniosek ten sporządzany jest na specjalnym formularzu przygotowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. W specjalnej tabeli należy umieścić spis całego dotychczasowego majątku a także wyjawić wszystkich wierzycieli wraz z przysługującymi im kwotami. Wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być nadto należycie opłacony. Opłata za złożenie wniosku jest opłatą podstawową – najniższą opłatą, o której mowa w ustawie z dnia 25 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i wynosi obecnie 30 zł. Po złożeniu wniosku następuje jego badanie formalne przez sąd. Sąd może zatem postąpić na dwa sposoby:

sąd może odrzucić albo zwrócić wniosek jeżeli obarczony jest brakami albo
z innych przyczyn jest on niedopuszczalny. Od zarządzenia o zwrocie wniosku oraz od postanowienia o odrzuceniu wniosku, przysługuje zażalenie, zgodnie
z treścią pouczenia,
sąd może wniosek przyjąć, wezwać do przesłania żądanych przez siebie danych oraz wyznaczyć rozprawę na którą wezwie dłużnika lub też wniosek na wstępnym etapie oddalić z powodu zajścia oczywistych negatywnych przesłanek ogłoszenia upadłości.
Ocena sumienności płatniczej konsumenta i tego, czy może skorzystać on z upadłości konsumenckiej dokonywana jest na pierwszym etapie przez sąd, który w składzie jednego sędziego, będzie rozpoznawał wniosek o ogłoszenie upadłości. Sąd będzie badał, na podstawie oświadczeń konsumenta i dokumentów czy nie zachodzi choćby jedna z negatywnych przesłanek orzeczenia upadłości. Spełnienie którejkolwiek z nich spowoduje oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenta (art. 4914 p.u.n.), jeżeli:

konsument doprowadził do swojej niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub w skutek rażącego niedbalstwa (np.: zaciągnął kredyt nie będąc w stanie go spłacać);
w stosunku do konsumenta prowadzono już konsumenckie postępowanie upadłościowe, ale zostało ono umorzone z innych przyczyn niż na wniosek konsumenta;
dłużnik prowadząc jeszcze działalność gospodarczą w odpowiednim momencie nie zgłosił jej upadłości,
czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną
z pokrzywdzeniem wierzycieli,
jeżeli dane podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, chyba że niezgodność lub niezupełność nie są istotne lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
Uwzględniając wniosek o ogłoszenie upadłości, nie stwierdziwszy negatywnych przesłanek wymiennych powyżej, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości,
w którym:

wymienia imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika (upadłego), a jeżeli upadły nie posiada numeru PESEL – dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
określa, że upadły jest osobą nieprowadzącą działalności gospodarczej;
wzywa wierzycieli upadłego do zgłaszania wierzytelności w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze;
wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione w księdze wieczystej, do ich zgłaszania w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości
w Rejestrze, pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie
w postępowaniu;
wyznacza sędziego-komisarza oraz syndyka.
O ogłoszeniu upadłości powiadamia się właściwą izbę skarbową oraz właściwy oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza dłużnikowi syndyka, który przeprowadzi proces likwidacji zadłużenia. Zwieńczeniem postępowania upadłościowego jest ustalenie przez sąd planu spłaty. Obejmuje on część wierzytelności niezaspokojonych
z likwidacji majątku upadłego powstałych przed ogłoszeniem upadłości oraz wszystkie wierzytelności przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości. Sąd ustala jaka część dochodów konsumenta przeznaczana będzie na zaspokojenie tych wierzytelności
i w jakim okresie konsument będzie miał wykonywać obowiązki związane z planem spłaty. Ustalając plan spłaty wierzycieli, sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe upadłego, konieczność utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym ich potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności i realność ich zaspokojenia w przyszłości. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd określa, w jakim zakresie i w jakim czasie, nie dłuższym niż 36 miesięcy
(w niektórych przypadkach 54 miesięcy), konsument jest obowiązany spłacać zobowiązania wynikające z listy wierzytelności i jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty. Plan spłaty jest więc ustaleniem przez sąd warunków i okresu próby, w którym badana jest uczciwość i rzetelność płatnicza konsumenta. Po wykonaniu przez konsumenta planu spłaty sąd umarza pozostałe zobowiązania konsumenta. Jeżeli dłużnik nie posiada żadnego zbywalnego majątku do oddłużenia dojdzie bez obowiązku sporządzenia planu spłaty.

Przeprowadzenie procesu ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest trudnym
i sformalizowanym postępowaniem. Jest on niejednokrotnie szansą na rozpoczęcie nowego życia bez długów. Kancelaria Prawna Lex Patronum służy pomocą od momentu przygotowania i złożenia wniosku po ostateczne oddłużenie klienta.

Zasiedzenie nieruchomości

Instytucja zasiedzenia uregulowana przepisami kodeksu cywilnego jest jedną z metod nabycia prawa własności nieruchomości. W skutek posiadania rzeczy przez dany czas samoistny posiadacz nabywa do niej prawo kosztem dotychczasowego właściciela. Podstawową funkcją zasiedzenia jest uregulowanie stanu prawnego nieruchomości. Jednym z dwóch wymogów koniecznych do zasiedzenia prawa własności nieruchomości jest jej nieprzerwane samoistne posiadanie. Samoistnym posiadaczem jest ten, kto postępuje z rzeczą jak właściciel, o czym świadczą okoliczności dostrzegalne dla innych osób (np. sąsiadów, organów administracji publicznej). Zachowania te mogą polegać na ogrodzeniu nieruchomości, prowadzeniu na niej prac gospodarskich, remontów a także opłacaniu podatku od nieruchomości lub rolnego. Kodeks cywilny do zasiedzenia nieruchomości wymaga upływu, od momentu objęcia rzeczy w posiadanie, lat dwudziestu dla posiadacza samoistnego w dobrej wierze a lat trzydziestu przy złej wierze. Dobra wiara posiadacza polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje. W złej wierze znajduje się jednak nie tylko ten, który wie, że nie jest właścicielem, ale również ten, który nie dołożył należytej staranności
w sprawdzeniu, czy skutecznie nabywa własność. Do zasiedzenia prowadzi zatem posiadanie samoistne, które musi mieć charakter władania rzeczą z zamiarem posiadania jej dla siebie oraz upływ czasu.

Dochodzenie roszczeń umownych

W prawie cywilnym doktryna wyróżnia trzy rodzaje powództw:

o świadczenie (w tym powództwo odszkodowawcze),
o ustalenie (potwierdzające, że istnieje określony stan),
o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa.
Pierwsza kategoria jest najszersza i obejmuje m.in. roszczenia o zapłatę, o wydanie,
o odszkodowanie, o zaniechanie określonego działania, o złożenie określonego oświadczenia itd. Kategoria druga dotyczy spraw, w których jedna ze stron dąży do stwierdzenia przez sąd, że istnieje określony stan prawny, np. że strony są wciąż związane określoną umową. Powództwa należące do trzeciej kategorii zmierzają do stworzenia między stronami nowego stanu prawnego, np. ustalenia przez sąd na nowo kształtu zobowiązań stron w przypadku wyzysku w wyniku zawartej umowy. Zgodnie
z prawem polskim wszystkie roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. o do zasady wszystkie roszczenia ulegają przedawnieniu po upływie dziesięciu lat, z wyjątkiem roszczeń o świadczenia okresowe (tj. świadczenia powtarzalne, najczęściej pieniężne, należne za określony okres czasu, np. czynsz najmu, dzierżawy) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, które przedawniają się
w terminie krótszym – po trzech latach. Należy jednak pamiętać, że przepisy szczególne przewidują często krótsze terminy przedawnienia.

Dochodzenie odszkodowań

W prawie cywilnym odszkodowanie ma charakter wyrównawczy. Oznacza to, że ma ono za zadanie zrównoważyć poniesioną przez stronę szkodę. Szacowanie odszkodowania za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (np. płynącego z umowy) oraz za szkodę wynikłą z czynu niedozwolonego oparte jest na zasadzie pełnego wyrównania szkody. Osoba zobowiązana do naprawienia szkody ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. Naprawienie szkody obejmuje stratę poniesioną przez poszkodowanego oraz utracone korzyści. Pod pojęciem rzeczywiście poniesionej straty należy rozumieć stratę, która powstała w majątku poszkodowanego i może zostać udowodniona (umniejszenie majątku poszkodowanego, np. w wyniku bezpodstawnej zapłaty na czyjąś rzecz określonej kwoty pieniędzy). Utracone korzyści obejmują wszystkie korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody (w tym zakresie wyrównanie szkody polega więc właściwie na wyrównaniu potencjalnego zysku).Trzeba też pamiętać, że w niektórych przypadkach polskie prawo ogranicza odszkodowanie do tzw. ujemnego interesu umownego, tj. do wysokości szkody, którą strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy (przykładowo będą to koszty organizacji spotkań czy negocjacji związanych z niedoszłą do skutku umową). W przypadku wystąpienia szkody na osobie obok odszkodowania poszkodowany może domagać się również odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę o charakterze niematerialnym w postaci ujemnych przeżyć psychicznych.

Ochrona praw lokatorów

Wbrew powszechnie panującej opinii, polski ustawodawca wyposażył lokatorów najmowanych lokali w szereg środków mogących skutecznie chronić ich prawa. Należy jednak pamiętać, iż jedynie skutecznie sporządzona na piśmie umowa najmu pozwoli zabezpieczyć interesy zarówno najemcy jak i wynajmującego. Podstawowym prawem najemcy jest możliwość korzystania z lokalu i użytkowania go w sposób zgodny z przeznaczeniem. Najemca winien terminowo opłacać czynsz, który nie może być podwyższany wedle uznania wynajmującego. Właściciele mieszkań mogą dowolnie podwyższać czynsz jedynie do wysokości nie przekraczającej 3 % wartości odtworzeniowej lokalu w skali roku (jest to przeciętny koszt budowy 1 mkw. mieszkania, ustalany co 6 miesięcy przez wojewodów na ich terenie). W przypadku działań podejmowanych przez właścicieli lub administratorów nieruchomości, które utrudniają lokatorom korzystanie z zajmowanego lokalu, np. uciążliwe prace budowlane, odcięcie mediów, które często pod pretekstem konieczności przeprowadzenia remontu, w rzeczywistości zmuszają lokatorów do opuszczenia mieszkania, lokatorzy mogą liczyć na większą niż dotychczas ochronę. Z dniem 7 stycznia 2016r. weszła w życie nowelizacja Prawa budowlanego oraz Kodeksu Karnego.

W takim przypadku lokator ma prawo wezwać zarządcę nieruchomości do przeprowadzenia kontroli nieuzasadnionych prac, ingerencji i naruszeń powodujących brak spełnienia warunków bezpiecznego użytkowania lokalu. Najemca może również zawiadomić o utrudnianiu korzystania z lokali położonych w budynku Powiatowy Inspektorat nadzoru Budowlanego, powiadomić jednostkę policji oraz złożyć zawiadomienie do prokuratury o popełnieniu przestępstwa.

Ochrona praw wierzycieli

Częstym przypadkiem nękających wierzycieli pragnących odzyskać swoje długi jest problem ściągalności środków z majątku nierzadko nieściągalnego dłużnika. Jeżeli mamy wiedzę, umotywowaną dowodami, iż dłużnik celowo wyzbył się swojego majątku (bądź też został on przez niego ukryty) celem pokrzywdzenia wierzyciela, przysługuje nam szereg odpowiednich środków prawnych. Mianem skargi paulińskiej określa się roszczenie, które umożliwia uznanie czynności za bezskuteczną gdy, sytuacja wierzyciela pogorszyła się wskutek tej czynności, a korzyść majątkową osiągnęła osoba trzecia. Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. Domniemanie to odnosi się także do przedsiębiorcy, który pozostawał z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych.

Ochrona dóbr osobistych

Zgodnie z treścią Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Przepisy ustawy stanowią, iż ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Pokrzywdzony może również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny.

Back to top